Լրահոս

ԱԺ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի՝ մայիսի 19-ին հրավիրված նիստում քննարկվել է Հայաստանի Հանրապետության հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի 2025 թվականի գործունեության մասին հաղորդումը: Հանձնաժողովի նախագահ Մեսրոպ Մեսրոպյանը՝ ներկայացնելով 2025 թվականի գործունեության արդյունքները՝ նշել է, որ հաշվետու տարին նշանավորվել է ինչպես օրենսդրական լրամշակումներով, այնպես էլ շուկայի կառուցվածքային զարգացումներով: Նրա խոսքով՝ հանձնաժողովի քննարկմանը ներկայացվել են Ամերիկյան միջազգային զարգացման գործակալության Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության ծրագրի և Համաշխարհային բանկի  մշակած «Էլեկտրաէներգետիկայի մասին» եւ «Վերականգնվող էներգետիկայի» եւ «էներգախնայողության մասին» օրենքների լրամշակված նախագծերը, որոնց վերաբերյալ հանձնաժողովը ներկայացրել է իր դիտողություններն ու առաջարկությունները: Հաշվետու տարվա ընթացքում լրամշակվել են նաև էներգետիկայի բնագավառի կարգավորմանն ուղղված հիմնարար իրավական ակտերը՝ մեծածախ եւ մանրածախ շուկաների առեւտրային կանոնները, հաղորդման եւ բաշխման ցանցային կանոնները, գազամատակարարման համակարգում սակագների հաշվարկման մեթոդիկաները, լիցենզավորման կարգը եւ կարգավորվող ընկերությունների գնումների նկատմամբ պահանջները: ՀԾԿՀ նախագահը նշել է, որ էլեկտրաէներգիայի մեծածախ շուկայի ազատականացումից չորս տարի անց արձանագրվել է շոշափելի աճ: «Եթե 2022 թվականին ազատական հատվածի սպառումը կազմել էր ներքին սպառման 5.3 տոկոսը, ապա 2023 թվականին՝ 20.1 տոկոս, 2024 թվականին՝ 27.8 տոկոս, իսկ 2025 թվականին այն հասել է արդեն 33.2 տոկոսի: Միայն 2025 թվականին 6-10 կՎ լարման սպառողների շուրջ 474.5 միլիոն կիլովատ ժամ սպառման ծավալ մուտք է գործել ազատական շուկա»,- ընդգծել է Մեսրոպ Մեսրոպյանը: 2025 թվականին վերանայվել են բնական գազի փոխադրման, գազամատակարարման համակարգի օպերատորի ծառայությունների եւ պահեստավորման սակագները, սակայն սպառողներին վաճառվող բնական գազի սակագնի փոփոխության անհրաժեշտություն չի առաջացել: Նույն իրավիճակն է պահպանվել նաև  էլեկտրաէներգիայի եւ խմելու ջրի ոլորտներում տարվա ընթացքում հոսանքի, գազի և ջրի սակագները մնացել են անփոփոխ: Վերականգնվող էներգետիկայի զարգացման ուղղությամբ 2025 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ հանրապետությունում գործել է 191 փոքր հիդրոէլեկտրակայան՝ 403 մեգավատ ընդհանուր հզորությամբ, 20-ը եղել են կառուցման փուլում՝ 38 մեգավատ հզորությամբ: Արեւային էներգետիկայի ոլորտում գործել է 100 արեւային էլեկտրակայան՝ 448 մեգավատ հզորությամբ, եւս 42-ը՝ կառուցման փուլում՝ 183 մեգավատ հզորությամբ: Բացի այդ, բաշխման ցանցին միացված ինքնավար արեւային արտադրողների թիվը գերազանցել է 50 հազարը, նրանց ընդհանուր հզորությունը կազմել է 640 մեգավատ, իսկ ամսական աճը միջինը կազմել է 15-20 մեգավատ: Նշվել է, որ հեռահաղորդակցության ոլորտում նույնպես արձանագրվել է աճ: Շարժական կապի բաժանորդների թիվը 2025 թվականի տարեվերջին կազմել է 4,151,192՝ նախորդ տարվա համեմատ աճելով 66,792-ով: Շարժական լայնաշերտ ինտերնետի բաժանորդների թիվը կազմել է 3,550,621՝ աճելով 8.9 տոկոսով: Հանրապետությունում գործում է ամրակցված կապի 202 լիցենզավորված օպերատոր, որոնցից 170-ը՝ մարզերում, 32-ը՝ Երեւանում: Ամրակցված լայնաշերտ ինտերնետի բաժանորդների թիվը կազմել է 624,985՝ աճելով 3.5 տոկոսով: 2025 թվականի ընթացքում հանձնաժողովը ստացել է 3460 դիմում-բողոք, որոնցից 1906-ը՝ գրավոր, 1554-ը՝ բանավոր: Հաշվետու տարում հանձնաժողովի բյուջեն կազմել է 1 միլիարդ 190.2 միլիոն դրամ, որից փաստացի ծախսվել է 1 միլիարդ 102,7 միլիոն դրամ, իսկ 88.5 միլիոն դրամը վերադարձվել է պետական բյուջե: Միաժամանակ պետական բյուջե է փոխանցվել շուրջ 10.3 միլիարդ դրամ, որի հիմնական մասը՝ 9.7 միլիարդ դրամը, ձեւավորվել է ռադիոհաճախականությունների օգտագործման և թույլտվությունների տրամադրման գծով մուտքերից: Լիցենզիայի տուրքերից մուտքագրվել է 380.23 միլիոն դրամ, իսկ իրավական ակտերի խախտումների համար  կարգավորվող անձանց կողմից վճարվել է 227.4 միլիոն դրամ: ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի 2025 թվականի գործունեության մասին հաղորդումն ԱԺ-ի կողմից ընդունվել է ի գիտություն:        

Սույն թվականի մայիսի 13-ին ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի (ՀԾԿՀ) նախագահն ընդունել է Եվրոպական էներգետիկ կարգավորողների խորհրդի (CEER) գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Ռաֆայել Անոտոյին և Հայաստանում CEER գրասենյակի ներկայացուցիչ Արմին Բյումին։   Հանդիպման ընթացքում քննարկվել են երկկողմ համագործակցության զարգացմանն ու համատեղ ծրագրերի իրականացմանը վերաբերող հարցեր։ Կողմերը կարևորել են էներգետիկ ոլորտում փորձի փոխանակումը և միջազգային համագործակցության ընդլայնումը։   Քննարկմանը անդրադարձ է կատարվել նաև ՀԾԿՀ ինստիտուցիոնալ անկախության կարևորությանը՝ որպես արդյունավետ և թափանցիկ կարգավորման առանցքային նախապայմանի։   CEER ներկայացուցիչները նշել են, որ Հայաստանը կազմակերպության համար հանդիսանում է առաջնահերթ գործընկեր ուղղություններից մեկը և պատրաստակամություն հայտնել շարունակելու ակտիվ համագործակցությունը։   ՀԾԿՀ նախագահ Մեսրոպ Մեսրոպյանn ընդգծել է, որ երկկողմ համագործակցության շրջանակում նախատեսվող միջոցառումներն ու մասնագիտական քննարկումները, հաշվի առնելով նաև այն հանգամանքը, որ CEER հայաստանյան գրասենյակը գտնվում է ՀԾԿՀ-ում, նպատակահարմար է կազմակերպել Հայաստանում՝ նպաստելով ոլորտային երկխոսության և տարածաշրջանային համագործակցության խորացմանը։   Հանդիպման ավարտին կողմերը վերահաստատել են համագործակցության շարունակական զարգացման պատրաստակամությունը՝ կարևորելով էներգետիկ կարգավորման ոլորտում արդյունավետ գործընկերության ամրապնդումը։    

  Սույն թվականի մայիսի 13-ին կայացած նիստում ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը (ՀԾԿՀ) համաձայնություն է տվել  «Հայկական ատոմային էլեկտրակայան»  փակ բաժնետիրական ընկերության (ՀԱԷԿ) 2026 թվականի ներդրումային ծրագրին՝ 3 404,5 մլն դրամ ծավալով՝ առանց ավելացված արժեքի հարկի։   Ներդրումային ծրագիրն ուղղված է «ՀԱԷԿ»  ՓԲԸ-ի տեխնիկական վերազինմանն ու արդիականացմանը, ինչպես նաև կայանի շահագործման կազմակերպման համար անհրաժեշտ այլ ուղղություններով իրականացվելիք ներդրումներին։        

  Սույն թվականի մայիսի 12-ին ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի (ՀԾԿՀ) անդամները և աշխատակազմը՝ նախագահ Մեսրոպ Մեսրոպյանի գլխավորությամբ, մասնակցեցին «ԵՄ-ն հանուն էներգետիկայի» (EU4Energy) ծրագրի կողմից և ՀԾԿՀ-ի աջակցությամբ կազմակերպված բարձր մակարդակի կլոր սեղան-քննարկմանը: Հանդիպմանը ներկա էին ՀՀ ՏԿԵՆ փոխնախարար Նարեկ Ապիտոնյանը, ՀՀ-ում ԵՄ դեսպան Վասիլիս Մարագոսը, էներգետիկ ոլորտի շահագրգիռ կողմերը և միջազգային գործընկերները։   Քննարկման առանցքում էին էլեկտրաէներգետիկական շուկայի զարգացումը, այդ թվում շուկայի ազատականացման, կուտակիչ կայանների կարգավորմանն առնչվող հարցերը, ինչպես նաև <<Էներգետիկայի մասին>> ՀՀ օրենքից բխող ենթաօրենսդրական ակտերի մշակումը և  կարգավորման մեխանիզմները։   ՀԾԿՀ նախագահը իր ելույթում ընդգծեց․ «Հայաստանի էներգետիկ ոլորտը ներկայումս գտնվում է կարևոր վերափոխումների փուլում: Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն շուկայի ազատականացման ուղղությամբ տարվող մեր աշխատանքները, որոնց նպատակն է ապահովել մրցակցային, թափանցիկ և արդյունավետ շուկայի ձևավորումը։ Առանցքային է «Էլեկտրաէներգիայի մասին» օրենքից բխող ենթաօրենսդրական դաշտի շարունակական կատարելագործումը՝ ապահովելու համար ոլորտի կայուն և կանխատեսելի զարգացումը: Հատուկ կարևորություն ունի նաև էներգիայի կուտակիչ կայանների զարգացումը, ինչը կնպաստի էներգահամակարգի ճկունության բարձրացմանը, վերականգնվող էներգիայի ինտեգրմանը և մատակարարման հուսալիության ապահովմանը»։   Կլոր սեղան-քննարկումը հնարավորություն ստեղծեց եվրոպական կարգավորող մարմինների հետ կիսվել փորձով և գիտելիքով: Հանդիպման ավարտին կողմերը պայմանավորվածություն ձեռք բերեցին շարունակել սերտ համագործակցությունը՝ ուղղված էներգետիկ ոլորտի կայունության և տնտեսական գրավչության բարձրացմանը: